Stephan Wetzels
Denken en Zijn

Overwegingen bij een absurde daad: de verdwijning van de broertjes Ruben en Julian

Print Friendly, PDF & Email

Het kan niemand zijn ontgaan dat in heel Nederland afgelopen dagen met ongelooflijk veel inzet en passie is gezocht naar de verdwenen broertjes Ruben en Julian. Tot nog toe zonder resultaat. En wie diep in zijn hart kijkt, zal waarschijnlijk tot de conclusie komen dat de hoop die wordt gekoesterd dat de broertjes levend teruggevonden worden niet zo heel groot is. Het idee van de mogelijke vondst van twee levenloze lichamen zal ons een rilling bezorgen gevolgd door berusting, om vervolgens tot het uiterste te komen tot die ene huiveringwekkende gedachte: de vader heeft dit voorbereid.

Vooropgesteld. Deze bijdrage is gestoeld op speculatie (in filosofische zin). Zolang de broertjes nog niet zijn gevonden en zolang het onderzoek loopt, zijn vele scenario’s mogelijk. Dat ene feit echter, namelijk de mededeling van politie en recherche dat de vader zich goed heeft voorbereid en de verdwijning opzettelijk heeft gepland, neem ik als uitgangspunt voor nadere overwegingen. Welke ideeën kunnen we iemand die zoiets doet toeschrijven? Ik kom tot verschillende vragen en antwoorden op grond van de volgende twee scenario’s.

1-De broertjes leven nog
Ze zijn dan niet in staat (geweest) zichzelf te bevrijden, zitten opgesloten bijvoorbeeld in de grond, waar een zuurstofvoorziening is aangelegd en voldoende proviand aanwezig is om gedurende zeer lange tijd te kunnen overleven. Misschien veronderstelt dit idee dat de vader (de 38-jarige Jeroen Denis)  voor zijn zelfmoord bij het Doornse Gat niet de intentie heeft gehad zijn zoons te vermoorden, maar in ieder geval de bedoeling heeft gehad te verontrusten of wellicht een ander nog onduidelijk duister doel heeft nagestreefd. Echter niet ten koste van zijn kinderen, althans niet direct ten koste van hun leven. Kunnen we ons voorstellen dat de vader de intentie heeft gehad dat de kinderen gevonden zouden worden? Dat zou voor een later moment ontzettend veel analyse vergen waarbij we ons waarschijnlijk moeten begeven naar gene zijde van goed en kwaad…

Ik denk dat dit scenario het meest ver gezocht is, maar feitelijk het enige dat plausibel is, als we de hoop koesteren dat ze nog gevonden worden en er buiten de vader niemand anders betrokken is. De dagenlange zoektocht door duizenden mensen en honderden deskundigen maken het echter helaas niet bijzonder waarschijnlijk.

2-De broertjes leven niet meer
In dit geval komen we nadrukkelijker bij de intentie van de vader. Veelal wordt zelfmoord geassocieerd met wanhoop, eerder dan met wraak. Het ligt namelijk niet voor de hand dat iemand vanuit een weloverwogen keuze primair zijn eigen leven neemt, om daarmee een ander te straffen. Het is meer voorstelbaar dat wanneer iemand wraak wil nemen op een ander (op een oneindig gruwelijke manier), deze het leven neemt van een dierbare. Dat zou hier gebeurd kunnen zijn. Het is in ieder geval zeer lastig voor te stellen dat de vader geen rekening gehouden heeft met de moeder (zijn ex-vrouw).

Gelet op alle voorbereidingen, moet er sprake zijn geweest van een zeer berekenende handeling. Het probleem van een berekenende handeling is dat we daarbij als vanzelfsprekend de actor rationaliteit toekennen. Een berekening vereist rationaliteit. We veronderstellen bovendien dat wanneer iemand zijn handelingen zorgvuldig plant, berekent, voorbereidt en vervolgens uitvoert daarbij constant voor ogen heeft wat de gevolgen van zijn handelingen zijn. Iemand die voorbereidingen treft om een blad papier met vuur aan te steken, weet dat zijn handelingen er uiteindelijk toe zullen leiden dat het papier zal verbranden. Iemand die willens en wetens zijn kinderen spoorloos maakt, weet dat

  1. er aandacht voor komt (bijzaak?)
  2. mensen zullen gaan zoeken (bijzaak?)
  3. mensen verdriet hebben vanwege het gemis (hoofdzaak?), en daarbij
  4. lijden bij nabestaanden wordt gemaximaliseerd, vanuit de gedachte dat het verwerken van leed een grond moet hebben, en juist die is hier ontnomen

Is dit op een andere manier te begrijpen dan vanuit een absolute vorm van egocentrisme? Waarbij de zelfmoord het egocentrische sluitstuk vormt omdat men enkel de ander en niet zichzelf achterlaat met het verdriet, de radeloosheid en de onbestemdheid? Maar toch doet zich er dan een andere moeilijkheid voor: Wat betekent “wraak” wanneer men zelf de sensatie van de wraak nooit beleeft? Bij wraak gaat het er prima facie om dat iemand ondervonden leed of onrecht aan de veroorzaker vergolden ziet. Maar met de zelfmoord ‘ontneemt’ men zich dit. Dan blijft er enkel en alleen nog het idee over. Maar zelfs dit idee is toch betekenisloos, omdat een idee zelf nog geen ervaring is en bovendien het idee ook sterft met het sterven. Hoe kunnen we de paradox rijmen dat we iemand rationaliteit toeschrijven, terwijl de gehele rationele handeling lijkt te leiden tot iets wat we als irrationeel opvatten?

Kunnen we ons verheugen in het weten dat een ander een ervaring krijgt waar we zelf geen weet van hebben? Misschien toch wel. In positieve zin kan ik mij voorstellen dat iemand op zijn sterfbed gelukzalig sterft in de wetenschap dat zijn dochter in blijde verwachting is. Hij maakt de geboorte van zijn kleinzoon niet meer mee, maar toch stemt hem het idee gelukzalig. Maar ik kan het niet omdraaien; ik kan mij niet iemand voorstellen die gelukzalig sterft in de wetenschap dat hij een ander in totale ellende stort. Tenzij ik hem als een waanzinnige voorstel; waanzinnig in de zin van dat hij voor zichzelf de moraal heeft opgeheven, de moraal heeft getranscendeerd niet in religieus opzicht, maar vanuit een zinsbegoocheling, gevoed door een blinde haat- waarbij het redelijke niet is gedoofd, maar het redelijke enkel het doel heeft gehad kwaad te doen, waarbij het redelijke vanuit het idee van het sterven zelf niet meer geraakt werd door zichzelf.

Iemand die bovendien in staat is tot de zelfmoord moet wel gevoed zijn door het idee dat het leven geen betekenis meer heeft of geen bedoeling. Maar kunnen we ons daarbij voorstellen dat de stap gemaakt wordt dat daarmee ook het leven van een ander geen bedoeling meer heeft? Oftewel, dat het leven op zich geen bedoeling heeft? Dat is moeilijk voor te stellen, omdat daarmee ook de hele zin van de wraak opgeheven wordt. Wraak heeft alleen maar zin als er een geloof is dat ze zin heeft, waarbij er op zijn minst wordt gehandeld vanuit de veronderstelling dat een ander wel gelooft dat zijn of haar leven zin heeft.

En aansluitend, heeft hij het leven zo gehaat en heeft hij zich zo intens verdrietig gevoeld, dat dit een manier is geweest om een gevoel over te brengen zoals hij zichzelf gevoeld heeft? In de zin van: ‘ik zal je laten voelen zoals jij mij hebt laten voelen’.

Het gaat wat ver om het volgende eraan toe te voegen, maar dat doe ik toch omwille van de gedachte, namelijk dat iemand door middel van een handeling de zin van het leven bij een ander wil ontnemen, op grond waarvan dan de eigen ervaren zinloosheid wordt verkondigd aan die ander. Daarmee krijgt de zinloosheid een soort religieuze bedoeling; dat zou in ieder geval de redelijkheid van het handelen kunnen verklaren. De relatie overigens tussen zinloosheid, nihilisme en het in zichzelf opschorten van de moraal zouden langere technische overwegingen rechtvaardigen.

Tot nog toe heb ik alleen een negatief perspectief bevraagd. Het perspectief waarbij vanuit een voorbereiding een absurde vorm van kwaad wordt verondersteld. Maar er is nog een andere mogelijkheid: dat ik deze handelingen probeer te begrijpen vanuit een goede intentie. Ben ik in staat om zelfs bij een daad als deze mij een goede bedoeling in te denken? Eerder heb ik gesproken over het doden van anderen om hen daarmee de ellende te besparen die men aan het leven toeschrijft. ‘Het leven is lijden, ik verlos jullie van dat lijden. Als ik mij zelf ombreng, moeten jullie leven met mijn dood-dat wil ik jullie niet aandoen, dus dood ik jullie ook’. Daarmee is echter het verdwijnen van de kinderen niet gemotiveerd, op grond waarvan het erg moeilijk wordt om deze ingewikkelde maar mogelijke hypothese te aanvaarden.

Hoe dit trieste verhaal ook eindigt, wezenlijk begrijpen zullen we het nooit. Maar hoe donker de redenen van de vader ook zijn geweest, dat duizenden zich met volle overgave storten op de zoektocht naar de jongens, toont aan dan het leven en de hoop niet zo snel verslagen worden.

Leave a comment



G.

4 years ago

Een andere -op mensenkennis gebaseerde- theorie luidt als volgt: Vader kreeg te horen van moeder dat hij zijn kinderen nooit meer zou mogen zien en besloot om haar van repliek te dienen.

Stephan Wetzels

4 years ago

Dat is buitengewoon verontrustend. Echter, daar de vader met de kinderen op vakantie mocht, lijkt me dat niet direct aan de orde.

Gorilla1990

4 years ago

Voor mij is de hoofdvraag vooral:
Wat was er voor hem zo belangrijk, dat de kinderen niet gevonden mochten worden?
Wat was kan er nou zo erg zijn dat je besluit geen hulp te zoeken maar jezelf en kinderen van kant maakt?

Ik denk dan aan een zedenzaak of iets van die aard dat hij wilde weg moffelen.

Stephan Wetzels

4 years ago

Over speculatie gesproken, dit is een nogal wilde variant! Ik geloof ook werkelijk niet dat we het in een zedenzaak zouden moeten zoeken, maar weer in de waanzin van de wraak. Iemand die sterft en nergens in gelooft geeft denk ik niet veel om zijn reputatie (als zedendelinquent), al helemaal niet wanneer je bekend komt de staan als kindermoordenaar en wraakzuchtige gek.

Steven

4 years ago

Gisteren met een vriend gefilosofeerd over de duizenden ‘zoekers’. Wat drijft mensen zo massaal te gaan zoeken? Puur altruisme of, wat ons beide ook wel bekruipt bij het zien van de beelden, egocentrisme. 15 minutes of fame, zoekend gezien worden op het journaal of zelfs geïnterviewd worden. Wat denken de mensen mee te maken als ze de jongens, wellicht al in staat van ontbinding, vinden? Het feit dat dit waarschijnlijk zeer traumatiserend voor de vinder is, getuigt weer van het tegenovergestelde: het is echt, puur altruisme. Of is het naïviteit? Hoop dat je ons op weg helpt, filosoof!

Naam

4 years ago

Het opvallendste element van wat de vader (als je zo iemand nog zo kunt noemen) is: controle.
Aangezien hij niet meer de totale controle had over zijn familie heeft hij deze, voor zijn ego blijkbaar onhoudbare situatie, veranderd. Door de jongens van hun moeder weg te nemen. Door hun verblijfplaats geheim te houden. En om de controle te behouden en niet ter verantwoordinh te kunnen worden geroepen, heeft hij zichzelf als het ware onbereikbaar gemaakt. Onbereikbaar in de dood. In zijn dood controlerrt hij nog steeds de moeder. Hij heeft alles gedaan om zijn sporen uit te wissen.

Ongetwijfeld heeft hij zich als het slachtoffer gevoeld. Heeft deze daad voor zichzelf goedgepraat. Maar is zijn slachtofferschap realistisch?

Hoe noemen we iemand die macht over anderen uitoefent? Over anderen die weerloos zijn.
Als een persoon die macht voor de positieve ontwikkeling van deze weerlozen gebruikt noemen we deze persoon een “vader” of “moeder” of “mentor”.
Als een persoon deze macht misbruikt noemen we deze persoon “tiran” of “despoot”.

In dit geval heeft deze persoon de weerlozen, voor wie hij verantwoordelijk was, alles ontnomen. Hij heeft hen naar alle aanschijn het leven ontnomen. Heeft de kinderen, die hij mede in deze wereld mocht zetten, de keus ontnomen die hij wel had.

Het wordt tijd dat we als samenleving de beslissing nemen wat GOED LEVEN betekent. Leven naar de tijdloze regels van “behandel anderen zoals jij behandelt wilt worden” en “geen kwaad met kwaad vergelden”? Of leven onder het motto: “winnen tot elke prijs”?

Stephan Wetzels

4 years ago

Abonneren


 

Verschenen

Copyright 2017 Stephan Wetzels © All Rights on texts Reserved