Søren Kierkegaard Research Centre · Universiteit van Kopenhagen · 13 augustus 2026
Het promoveren heeft me afgelopen jaren aardig in de weg gezeten vrolijke en actuele artikelen te plaatsen voor volk en vaderland. Maar nu het einde van de studie in zicht is en ik veel werk heb gemaakt van een nieuwe, frisse website, wordt het de hoogste tijd voor wat nieuwe stukken! Te beginnen met een adequaat middel voor de slaap…
Op 13 augustus 2026 gaf ik namelijk aan de Universiteit van Kopenhagen de Engelstalige lezing Kierkegaard as a Secret to Himself: Why Totality is Plurality. De voordracht maakte deel uit van de jaarlijkse conferentie van het Søren Kierkegaard Research Centre, met dit jaar als thema Kierkegaard – and Kierkegaard: Totality and Plurality.
De lezing is mede gebaseerd op mijn promotieonderzoek dat ik medio 2027 hoop te verdedigen. Mijn vraag is niet alleen hoe we Kierkegaard moeten interpreteren, maar ook waarom zijn werk zoveel verschillende interpretaties oproept. Er lijkt een Kierkegaard voor iedereen te bestaan. De moeilijkheid begint wanneer we achter die veelheid één definitieve, volledig doorzichtige ‘echte Kierkegaard’ verwachten te vinden.
De drang naar transparantie
Die verwachting onderzoek ik als een hermeneutische uitdrukking van wat ik transparantisme noem: het ideologische proces waarin zichtbaarheid, toegankelijkheid en objectiveerbaarheid tot norm worden verheven. Het verborgene geldt dan als een tekort dat moet worden opgeheven. In de hedendaagse, door data gedreven vorm krijgt dat zowel het karakter van een gebod tot onthulling als van een gebod tot bepaaldheid: wat verborgen is moet beschikbaar worden, wat meerduidig is moet meetbaar, voorspelbaar en eenduidig worden gemaakt.
De verbinding met de interpretatie van Kierkegaard is structureel. Ook daar kunnen ondoorzichtigheid, inconsistentie en pluraliteit verschijnen als gebreken die we door reconstructie moeten verhelpen. De vragen naar de samenhang van zijn werk zijn legitiem. Mijn bezwaar betreft de verwachting dat een geslaagde interpretatie uiteindelijk één coherent en transparant auteurscentrum moet opleveren.
Het zelf als structureel geheim
Om die verwachting te onderzoeken, onderscheid ik verschillende vormen van het geheim. De eerste vraag betreft de oorsprong: wordt iets bewust geheimgehouden, of doet het zich zonder die bedoeling als verborgen voor? De tweede betreft de richting: behoort het geheim tot het zelf, of treedt het ons van buitenaf tegemoet? Bij de niet-opzettelijke vormen maak ik vervolgens onderscheid tussen tijdelijke verborgenheid, die in beginsel kan worden opgeheven, en structurele verborgenheid.
Voor mijn betoog is vooral het structurele geheim van het zelf beslissend. Het zelf is geen afgeronde substantie die zichzelf volledig als object bezit. Het is verhouding, synthese, opgave en wording. Dat Kierkegaard een geheim voor zichzelf blijft, betekent daarom meer dan dat hij bepaalde gedachten bewust voor anderen verbergt. Het betreft de onmogelijkheid om volledig met zichzelf samen te vallen en zichzelf of anderen zonder rest doorzichtig te worden.
Waarom totaliteit pluraliteit is
Vanuit dit onderscheid lees ik Kierkegaards dagboeken en notities. Het beslissende geheim ligt niet eenvoudig in het dagboek als privédocument, maar in het zelf dat het schrijft. De notities getuigen van iemand die zichzelf voorlopig ontdekt en op die wording reflecteert. Ze kunnen betrekkelijk stabiele trekken laten zien, zonder daarmee de definitieve verklaring van zijn leven of auteurschap te bevatten.
Mijn stelling is dan ook dat pluraliteit de vorm van Kierkegaards totaliteit zelf is. Daarbij onderscheid ik existentiële pluraliteit van de willekeurige zelfversnippering waarmee iemand de verantwoordelijkheid voor zijn bestaan ontloopt. De veelheid aan stemmen en zelfinterpretaties drukt juist de moeilijkheid en het geheim van het zelfworden uit. Eenheid hoeft hier geen eenduidigheid, afsluiting of volledige doorzichtigheid te betekenen.
Ik eindig de voordracht met de ironische vraag of Kierkegaard zelf graag bij deze conferentie aanwezig zou zijn geweest. En alleen voor wie het einde van de lezing haalt, is er een mooi antwoord!
Beluister de lezing
De audio-opname van de Engelstalige lezing is via OneDrive te beluisteren.
Beluister Kierkegaard as a Secret to Himself
Bekijk de presentatie
Download de PowerPoint (.pptx, 15,9 MB)
Open de presentatie in een apart venster
De conferentie
De conferentie bracht onderzoekers en lezers van Kierkegaard bijeen rond de verhouding tussen de eenheid van zijn auteurschap en de veelheid aan stemmen en perspectieven in zijn werk.
Over de SKC Annual Conference 2026
Bekijk het conferentieprogramma
