Verzameld door drs. S.M.D.Th Wetzels
~Je kunt dit makkelijk uitprinten door op de bovenstaande knop PRINT/PDF te drukken~
Hier tref je alle kernconcepten aan bij de vier hoofdconcepten die je moet beheersen (kunnen definiëren, evalueren, verbinden en toepassen) voor het centrale examen maatschappijwetenschappen. De definities zijn per hoofdconcept weergegeven. Ze zijn ontleend aan de syllabus waar de examenstof is samengevat: https://www.examenblad.nl/examen/maatschappij-wetenschappen-havo-2/2027/ (HAVO) https://www.examenblad.nl/examen/maatschappij-wetenschappen-vwo-2/2027/ (VWO)Let op: in 2024 is er eea gewijzigd in de CE-Stof. Voor 2026 zijn de wijzigingen beperkt.
Hier kun je een document downloaden met de ULTIEME CE TIPS. (Buiten keigoed leren natuurlijk.)
Als je alvast uitleg wil over de verschillende kernconcepten en hoe je ze kunt toepassen in verschillende contexten, neem dan een kijkje op: http://maatschappij-wetenschappen.nl/kernconcepten-videos/ Nuttige websites om in te grasduinen over vele relevante maatschappelijke contexten vind je op: https://www.scp.nl/ https://www.cbs.nl/ LET OP: Het aller aller belangrijkste is dat je deze concepten kunt TOEPASSEN. Uit je hoofd leren is de basis, maar je moet ALTIJD in een CE laten zien waar je in de gegeven tekst specifiek de definitie (of een deel ervan) aantreft. Het CE is dus vooral tekstverklaren voor gevorderen, met behulp van de kennis uit de syllabus en de kernconcepten.Bijna alle CE-vragen hebben deze schoolse opzet
Gebruik in je verklaring/uitleg:
– de naam/omschrijving van begrip/concept – en laat zien waar dat in de tekst bevestigd wordt
VORMING
Het hoofdconcept vorming verwijst naar het proces van verwerving van een bepaalde identiteit
| Concept | Definitie |
|---|---|
| socialisatie | Het proces van overdracht en verwerving van de cultuur van de groep(en) en de samenleving waar mensen toe behoren. |
| politieke socialisatie | Het proces van overdracht en verwerving van de politieke cultuur van de groep(en) en samenleving waar mensen toe behoren. |
| ideologie | Een samenhangend geheel van beginselen en denkbeelden, meestal uitmondend in ideeën over de meest wenselijke maatschappelijke en politieke verhoudingen. |
| acculturatie | Het aanleren en verwerven van een andere cultuur of elementen daaruit, dan die waarin iemand is opgegroeid. |
| identiteit | Het beeld dat iemand van zichzelf heeft, dat hij uitdraagt en anderen voorhoudt en dat hij als kenmerkend en blijvend beschouwt voor zijn eigen persoon en dat is afgeleid van zijn perceptie over de groep(en) waar hij wel of juist ook niet deel van uitmaakt. |
| cultuur | Het geheel van voorstellingen, uitdrukkingsvormen, opvattingen, waarden en normen die mensen als lid van een groep of samenleving hebben verworven. |
Het proces bestaat uit opvoeding, opleiding en andere vormen van omgang met anderen.
VERHOUDING
Het hoofdconcept verhouding verwijst naar de wijze waarop mensen zich van elkaar onderscheiden en tot elkaar verhouden en de manier waarop samenlevingen in sociale zin vorm geven aan deze verschillen. Het verwijst ook naar onderlinge betrekkingen tussen staten.
| Concept | Definitie |
|---|---|
| macht | Het vermogen om hulpbronnen in te zetten om bepaalde doelstellingen te bereiken en de handelingsmogelijkheden van anderen te beperken of te vergroten. |
| conflict | Een situatie waarin individuen, groepen en/of staten elkaar tegenwerken om de eigen doelen te bereiken. |
| samenwerking | Het proces waarin individuen, groepen en/of staten relaties vormen om hun handelen op elkaar af te stemmen voor een gemeenschappelijk doel. |
| sociale gelijkheid/ sociale ongelijkheid | Een situatie waarin verschillen tussen mensen in al dan niet aangeboren kenmerken, consequenties hebben voor hun maatschappelijke positie en leiden tot een ongelijke verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken, van waardering en behandeling. |
| gezag | Macht die als legitiem beschouwd wordt. |
BINDING
Het hoofdconcept binding verwijst naar de relatie en onderlinge afhankelijkheden tussen mensen in een gezin of familie, tussen leden van een groep, in de maatschappij en op het niveau van de staat.
| Concept | Definitie |
|---|---|
| sociale institutie | Complex van min of meer geformaliseerde regels die het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties reguleren. |
| politieke institutie | Complex van min of meer geformaliseerde regels die het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties rond politieke machtsuitoefening en politieke besluitvorming reguleren. |
| representatie | De vertegenwoordiging van een groep in (politieke) organisaties door één of enkele betrokkenen die namens de groep optreden. |
| representativiteit | De mate waarin de (politieke) besluiten, de standpunten of achtergrondkenmerken van vertegenwoordigers overeenkomen met die van de groep die vertegenwoordigd wordt. |
| sociale cohesie | Het aantal en de kwaliteit van de bindingen die mensen in een ruimer sociaal kader met elkaar hebben, het gevoel een groep te zijn, lid te zijn van een gemeenschap, de mate van verantwoordelijkheid voor elkaars welzijn, en de mate waarin anderen daar ook een beroep op kunnen doen. |
| cultuur | Het geheel van voorstellingen, uitdrukkingsvormen, opvattingen, waarden en normen die mensen als lid van een groep of samenleving hebben verworven. |
| groepsvorming | Het tot stand komen van bindingen tussen meer dan twee mensen, doordat ze elkaar beïnvloeden en gemeenschappelijke waarden en normen ontwikkelen. |
VERANDERING
Het hoofdconcept verandering verwijst naar richting en tempo van ontwikkelingen in de samenleving en de (on)mogelijkheden deze te beïnvloeden.
| Concept | Definitie |
|---|---|
| individualisering | Het proces waarbij individuen in toenemende mate hun zelfstandigheid op verschillende gebieden kunnen vergroten. |
| institutionalisering | Het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde regels vastgelegd wordt in standaard gedragspatronen, die het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties reguleren. |
| democratisering | Het proces van verandering van de machts- en gezagsverhoudingen door een grotere inspraak en medezeggenschap van degenen met minder macht. |
| staatsvorming | De institutionalisering van politieke macht tot een staat. |
| globalisering | Het proces van uitbreiding en intensivering van contacten en afhankelijkheden over zeer grote afstanden en over landsgrenzen heen. |
| rationalisering | Het proces van het ordenen en systematiseren van de werkelijkheid met de bedoeling haar voorspelbaar en beheersbaar te maken en van het doelgericht inzetten van middelen om zo efficiënt en effectief mogelijke resultaten te bereiken. |
Ik probeer mijn dochter te helpen met huiswerk, maar ik kan aan deze 4 ‘hoofdconcepten’ geen touw vastbinden. Hoofdconcepten van wat? Van de maatschappij als geheel? Kan je met 4 woorden de hele wereld uitleggen? Helpt dit scholieren?
Ik vermoed dat u een kritiek heeft op de opzet van het vak. Ik ben het met u eens dat deze opzet de nodige verwarring oplevert en nodeloos vaag is. Het is een typisch product als u het mij vraagt van voornamelijk bureaugeleerden en onderwijskundigen die gedacht hebben met een wat gekunstelde gereedschapskist leerlingen interdisciplinair te bedienen en vakoverstijgend bekwaam te maken. Persoonlijk ben ik nog steeds voorstander van de thematische aanpak die hiervoor het vak inhoud gaf, met duidelijke en gestructureerde thema’s als criminaliteit, massamedia en politieke besluitvorming. Het zogenaamde gebrek aan overlap is onzin, of had althans met de mijns inziens wel goed geformuleerde concepten en vaardigheden overbrugd kunnen worden: ieder thema heeft immers een sociaal wetenschappelijke component op basis waarvan je interessante onderzoeksvragen zou kunnen formuleren. Voor uw dochter geldt echter dat ze vooral de kernbegrippen bij de concepten (die in zekere zin een maatschappelijk veld symboliseren) uit het hoofd zal moeten leren en deze op basis van verschillende contexten (lees maatschappelijke kwesties) moet kunnen toepassen. Het is niet anders!
THANK YOU VERY MUCH
WHAT THE HECK
Yeah baby
Dit is een interessante en duidelijke uitleg van de hoofd- en kernconcepten in de maatschappijwetenschappen, Stephan! Het helpt enorm om de complexiteit van de materie te doorgronden. Bedankt voor het delen van je inzichten!